Vier plaatsen, vier eeuwen
De reis van de familie
1571 · Montélimar
Jacques Peytier, chirurgijn, koopt een huis in Montélimar. Zijn nakomelingen zijn er advocaten en consuls. Lees verder
1705 · Antwerpen
Andréas Eduardus (Ridder) Peytier wordt poorter van Antwerpen. Hij is koopman, auditeur van de Oostendse Compagnie en wordt in 1738 ridder. Lees verder
1744 · Merchtem
Joannes Andreas Norbertus (Jonkheer) Peytier trouwt met Maria Theresia Peeters, erfgename van de heerlijkheid Merchtem. Zo komen de Peytiers op kasteel de Motte. Lees verder
1936 · Opwijk
Frans Jan Louis Peytier trouwt in Opwijk met Henrica Maria Clementina (Marieken) Van Malderen. Hun zeven kinderen zijn de takken van vandaag. Lees verder
1571 – 1765 · Montélimar, Dauphiné
Chirurgijnen, advocaten en consuls
De oudste Peytier die we kennen, is Jacques Peytier, chirurgijn in Montélimar. Volgens Coston kwam hij uit het dorp Allan, vlakbij. In 1571 koopt hij een huis in de rue Sainte-Croix, ten zuiden van de kerk. Hij trouwt met Andrée Brutel, weduwe van een Lanoix. De familie is protestant: in de registers staat achter hun naam "RPR", religion prétendue réformée.
Zijn nakomelingen worden advocaten en kooplieden en zitten mee in het stadsbestuur. Gédéon Peytier is consul (burgemeester) in 1606 en 1624. In 1629 treft de pest Montélimar: Jean Peytier vlucht met zijn gezin tien maanden naar een boerderij in Savasse, terwijl zijn moeder in de stad blijft en haar zieke zoon en dienstmeid verzorgt.
Balthazard Peytier laat in 1726 water van de Roubion afleiden naar de wijk Aygu: het "canal Peytier". De laatste die de naam in Montélimar draagt, advocaat Jacques Peytier, sterft in 1765. Zijn neef Andreas Eduardus was toen al lang naar het noorden vertrokken.
1705 – 1764 · Antwerpen
Koopman, compagnie en ridderschap
Op 27 januari 1705 laat Andréas Eduardus (Ridder) Peytier, zoon van Antoine Peytier en Diane Bayle, zich inschrijven als poorter van Antwerpen. Het is de oudste vermelding van de naam Peytier in België. Een jaar later trouwt hij in de Sint-Jacobsparochie met Joanna Cornelia Schut, dochter van Norbert Schut, aalmoezenier van de stad. Hij wordt een vermogend koopman: in 1718 heeft hij nog geld tegoed van het bankhuis Huguetan.
Volgens zijn adelbrief dreef hij groothandel en bankzaken. In de Spaanse Successieoorlog schoot hij met eigen geld een groot deel van de soldij van het leger voor, vooral bij het beleg van Rijsel in 1708, ook toen de Franse troepen de wegen hadden afgesneden. Na de inname van Rijsel logeerde prins Eugenius van Savoye bij hem in Antwerpen, en daarna telkens als hij langs de stad kwam. Volgens de familieweetjes was hij in 1722 betrokken bij de oprichting van de Oostendse Compagnie, de handelscompagnie van keizer Karel VI en de grote concurrent van de Nederlandse VOC; de aandeelhouders kozen hem tot auditeur.
Als dank verheft keizer Karel VI hem op 8 maart 1738 in de adel, voor hem en al zijn kinderen, zonen en dochters. Een tweede akte van 9 april 1738 maakt hem erfelijk ridder: het wapen krijgt dan een gouden kroon en twee gouden leeuwen als schildhouders, het wapen dat de familie nog altijd voert. Beide akten worden op 30 juni 1738 ingeschreven bij de Rekenkamer in Brussel.
Zijn zoon Joannes Andreas Norbertus (Jonkheer) Peytier studeert rechten in Leuven en wordt schepen van Antwerpen. Op 22 september 1744 trouwt hij in Brussel met Maria Theresia Peeters, erfgename van de heerlijkheid Merchtem. Zo komen de Peytiers in Merchtem terecht.
1768 – 1865 · Kasteel de Motte, Merchtem
Heren van Merchtem
In 1768 laat Maria Theresia Peeters, inmiddels weduwe, tegenover de oude burcht het kasteel de Motte bouwen. In het smeedijzeren hek staat in elke vleugel een P: Peytier en Peeters. Haar zoon Joannes Andreas Eduardus (Jonkheer, laatste heer van Merchtem) Peytier sticht in 1779 mee de Harmonie Sint-Cecilia, met het wapen van de Peytiers als embleem, en is er de eerste hoofdman.
Dan keert het tij. In 1794 schaffen de Fransen de heerlijke rechten af en valt het grootste deel van het inkomen weg. In de nacht van 7 op 8 juni 1796 plundert de bende van de "Binders" het kasteel: de heer van Merchtem wordt geslagen en vastgebonden, het zilver en de horloges verdwijnen. In 1798 vernielt een brand een deel van het kasteel en bijna alle papieren van de heerlijkheid. Joannes Andreas Eduardus sterft op 31 oktober 1804, 50 jaar oud.
Zijn zoon Joannes Patricius Peytier blijft op de Motte wonen. In 1822 laat hij het kasteel afbreken en worden de paardenstal en het koetshuis een woonhuis. Hoewel hij een groot deel van zijn kapitaal verliest en grond moet verkopen, noemen de dorpelingen hem "Mijnheer", later "Mijnheerke van 't kasteel". Na zijn dood wordt het landgoed in 1865 verdeeld en gedeeltelijk verkocht. De Peytiers verlaten de Motte.
Kasteel de Motte: de geschiedenis van de plek
Naast de parochiekerk van Merchtem ligt de oude burchtheuvel, De Borght: een ovale aarden heuvel met een gracht, die er ten laatste in het begin van de 12e eeuw al lag. Eerst hield de familie Hobosch de kerk en de burcht in leen, later de Pipenpoys, die er ook gingen wonen. Rond 1580 werd de versterkte burcht samen met een groot deel van het dorp verwoest. Op de kaart van Van Acoleyen (1705) is de heuvel leeg, op de Ferrariskaart (1771–1775) ligt er een lusttuin rond een vijver.
In 1768 liet Maria Theresia Peeters, vrouwe van Merchtem, ongeveer 200 meter ten noorden daarvan een nieuw kasteel bouwen, ook op een omgrachte heuvel: den Bergh of de Motte. Een rechte dreef van zowat 150 meter verbond de nieuwe met de oude motte. Een brug met een hek tussen hoge pijlers gaf toegang tot het kasteeleiland.
Een oude figuratieve kaart toont een classicistisch kasteel van negen traveeën en twee bouwlagen, met een hoog schilddak, en twee losse dienstvleugels rond het erf. De tuin was verdeeld in vier perken met hagen, kegelvormig geschoren boompjes en bekkens, naar het voorbeeld van Franse tuinhandboeken. In de onregelmatige hoek ten zuiden kwam een Engels-Chinese tuin met een Chinees paviljoen. Ook een pentekening uit 1801 toont het kasteel, in vogelvlucht vanuit het zuiden.
Na de plundering van 1796 en de brand van 1798 werd het kasteel hersteld, maar in 1822 liet Joannes Patricius Peytier het afbreken. De dienstvleugels werden een woonhuis. De heuvel bleef van de familie tot 1882 en ging toen via een huwelijk naar landbouwer Jan-Baptist Robyn. De oude burchtheuvel werd na de dood van Joannes Patricius verkocht: de Merchtemse kunstschilder Joseph Stallaert kocht hem in 1865 en bouwde er in 1883 een villa in cottagestijl, die er nog staat.
Rond 1960 werd de ringgracht gedempt en het eiland verkaveld; de zuidelijke dienstvleugel werd afgebroken. Het noordelijke bijgebouw, nu Burchtlaan 41, is het enige herkenbare restant van het kasteel. Het is beschermd als bouwkundig erfgoed. Bij de eerste inventarisatie in 1975 lagen in de tuin nog stenen van de toegangspoort en het smeedijzeren hek; in 2017 waren die verdwenen.
De inventaris noemt Jean-André-Norbert Peytier, overleden in 1804, de man van de bouwvrouw en de laatste heer van Merchtem. Volgens de familiebronnen was Norbert (Joannes Andreas Norbertus (Jonkheer) Peytier, † 1764) haar man, en was hun zoon Joannes Andreas Eduardus (Jonkheer, laatste heer van Merchtem) Peytier, † 1804, de laatste heer.
Bron: Inventaris Onroerend Erfgoed
1865 – vandaag · Merchtem, Opwijk en verder
Landbouwers, ambachtslui en een grote familie
Met het erfdeel bouwt Pieter Eugeen Peytier in 1866 een hoeve in de Stationstraat in Merchtem. Hij leidt een afscheuring van de Harmonie, de vereniging Concordia, en zorgt voor een katholieke school op Miereghem. Rond 1869 kloppen drie mannen van een Engelse bank bij hem aan: ze zoeken het ontvangstbewijs van de Peytier-gelden die daar belegd waren. Het wordt nooit teruggevonden.
In de 20e eeuw wonen de Peytiers in Merchtem en Opwijk. Frans Jan Louis Peytier trouwt op 16 oktober 1936 in Opwijk met Henrica Maria Clementina (Marieken) Van Malderen. Ze krijgen zeven kinderen. Vanaf hen is elke tak apart uitgewerkt op de pagina Stamlijn.
Wist je dat
Weetjes over de familie
Peytier betekent Poitiers
In het oude Frans zei men "Peytier" voor Poitiers. Coston, die hem in Allan geboren laat worden, vermoedde daarom dat Jacques een onwettige zoon was van een De Poitiers, heer van Allan. Een bewijs is er niet.
Coston, deel III, p. 31
Pest in Montélimar
Tijdens de pest van 1629 bleef Andrée Brutel in de stad. Haar zoon Jean Lanoix en een dienstmeid werden ziek; een andere meid verzorgde hen voor tien écu per maand.
Schuldbekentenis van 1636
Familie van Madame Necker
Anne Albert, tante van Suzanne Curchod (de latere Madame Necker), liet in 1726 haar erfenis na aan "Jacques Peytier, avocat à Montélimar, son cousin".
Ritter (1882)
Twee P's in het hek
In het smeedijzeren hek van kasteel de Motte stond in elke vleugel een P: Peytier en Peeters. In 1975 lag het hek nog in de tuin aan de Burchtlaan; in 2017 was het verdwenen.
Weetjes; het hek in de Inventaris Onroerend Erfgoed · meer over het kasteel
Het wapen van de Harmonie
De Koninklijke Harmonie Sint-Cecilia van Merchtem, een van de oudste muziekverenigingen van het land, draagt het wapen van de Peytiers als embleem.
Weetjes
Een engel in de kerk
Cecilia Peytier stond model voor de engel op het schilderij "Sint-Pieter uit zijn boeien verlost" dat Pieter Van Huffel in 1803 voor de kerk van Merchtem schilderde. In augustus 1969 werd het doek uit de kerk weggehaald en in bewaring gegeven bij de heer Heuninckx op de Klei in Opwijk. Waar het nu is, weten we niet: het staat niet in de inventaris van het KIK (BALaT) en er is geen foto van bekend.
Weetjes
Opgesloten bij de Cellebroeders
In 1790 liet de familie Joannes Andreas Eduardus opsluiten bij de Cellebroeders in Antwerpen. Een jaar later trouwde hij toch met Maria Verstraeten.
Lis & Soly (1996)
Het verdwenen ontvangstbewijs
Rond 1869 zocht een Engelse bank het ontvangstbewijs van de Peytier-gelden. Hadden de Binders het meegenomen, of was het verbrand in 1798?
Weetjes
1738
Het familiewapen
Van azuur, de keper van goud, vergezeld door een klaver van hetzelfde in de punt; het bovendeel genaaid van het eerste, waarop drie sterren, ook van goud.
Op het schild staat een helm van zilver met een kroon van goud en azuur. Het helmteken is een ster van het schild. Twee gouden leeuwen houden het schild vast. De spreuk luidt Per arma justitiae.
Keizer Karel VI verleende het wapen in 1738, toen hij Andreas Eduardus Peytier tot ridder verhief.
Alle afbeeldingen van het wapen bij de bronnenStamlijn
Van vader op zoon, en de zeven takken van vandaag
De rechte lijn van Jacques Peytier tot Frans Jan Louis Peytier, en daarna elk van zijn zeven kinderen met hun nakomelingen.
Uit het onderzoek
Jacques Peytier was chirurgijn in Montélimar
Hij kocht in 1571 een huis in Montélimar en is dus vóór 1550 geboren, niet in 1560. Lees wat er gevonden is en wat de volgende stappen zijn.