Onderzoek · november 2026
Vóór 1600 in Montélimar
Wat de bron zegt
Baron de Coston schrijft in Histoire de Montélimar (deel III, p. 31, voetnoot 2) over Jacques Peytier, "appelé aussi de Peytier, chirurgien, né à Allan, qui s'établit à Montélimar". In 1571 kocht hij bij notaris Bérole een huis in de rue Sainte-Croix, ten zuiden van de kerk, van Pierre Chapuis, medeheer van Roussas.
Dat is de man die in de stamboom al stond als "Chirurgien – RPR", getrouwd met Andrée Brutel. Wie in 1571 een huis koopt, is vermoedelijk vóór ongeveer 1550 geboren. Het jaartal 1560 is dus onwaarschijnlijk.
Jacques Peytier · het boek op archive.org · de gescande pagina
Een bastaard van De Poitiers?
In dezelfde voetnoot schrijft Coston:
On disait, en vieux français, Peytier et Peitieu, pour Poitiers; Peytau et Peytou pour Poitou; Peytavin pour Poitevin, ce qui peut faire supposer que Jacques, né à Allan, était bâtard d'un Poitiers, seigneur d'Allan, issu de Lancelot de Poitiers, bâtard reconnu du dernier comte de Valentinois.Vrij vertaald: in het oude Frans zei men "Peytier" voor Poitiers, dus Jacques, geboren in Allan, kan een onwettige zoon geweest zijn van een De Poitiers, heer van Allan, uit de lijn van Lancelot de Poitiers, de erkende bastaard van de laatste graaf van Valentinois. Coston schrijft "peut faire supposer": het is een vermoeden op basis van de naam, geen bewezen afstamming. Hij verwijst voor de genealogie van die tak naar Pithon-Curt (deel III, p. 370) en Lacroix (deel I, p. 99).
Lacroix nagelezen. In L'arrondissement de Montélimar, deel I, p. 99–101, staat de lijn van de heren van Allan uit het huis De Poitiers:
- *Lancelot de Poitiers*, onwettige zoon van Louis II, de laatste graaf van Valentinois. Hij schaakte en trouwde in 1421 Dauphine Adhémar en noemde zich vanaf dan heer van Allan. Hij maakte zijn testament op 16 december 1443 in zijn kasteel in Allan.
- *François de Poitiers*, zijn zoon, getrouwd met Catherine de Taulignan.
- *Louis en Jean de Poitiers*, hun zonen, samen heer van Allan, Orpierre, Trescléoux, Condorcet en Sahune.
- *Jean de Poitiers, heer van Allan*, met vijf kinderen: Hector (getrouwd op 3 april 1547), Jean, François, Blanche (getrouwd in 1545 met Gaspard Pape) en Sébastienne. Hij testeerde op 10 december 1549.
- *Hector* had een zoon Jean en een dochter Marie. Zij en de broers van Hector stierven zonder wettige kinderen. Daarna ging Allan via Blanche naar de familie Pape (arrest van 16 december 1583).
Wat betekent dat voor Jacques? De tijd klopt. Jacques is vóór ongeveer 1550 geboren, precies toen Jean de Poitiers en zijn zonen Hector, Jean en François heer van Allan waren. Een onwettige zoon van een van hen is dus mogelijk. Maar Lacroix noemt nergens een Jacques of een Peytier, en een gelijkende naam bewijst geen afstamming: "Peytier" kan evengoed gewoon "iemand uit Poitiers of Poitou" betekenen. Alleen een akte, zoals de koopakte van 1571 of het huwelijkscontract met Andrée Brutel, kan de vader noemen.
Pithon-Curt, Histoire de la noblesse du Comté-Venaissin, deel III, p. 370, staat niet op archive.org en kon nog niet nagelezen worden. Het boek staat op Gallica.
De akte van Andrée Brutel (1636)
In de familiemappen zit een afschrift en vertaling van een akte bij notaris Breynat in Montélimar (AD Drôme, 2 E 15662, f° 320), gemaakt door mevrouw P. Boisson. Op 11 maart 1636 erkent Andrée Brutel een schuld van 600 pond aan haar zoon Jean Peytier. Hij had haar onderhouden tijdens en na de pest van 1629.
De akte levert drie nieuwe gegevens op. Andrée heet er "weduwe van geneesheer Jacques Peytier", wat klopt met de chirurgijn uit Coston. Ze was vóór Jacques al getrouwd met een Lanoix, want ze had een zoon Jean Lanoix "uit het eerste bed". En de akte was een bijlage bij haar testament van 1635.
Online gevonden (november 2026)
Een zoektocht in gedigitaliseerde boeken op archive.org leverde deze nieuwe gegevens op. Alle bronnen staan met een link bij de archiefverwijzingen.
- Marie Brandon was weduwe vóór 1640. Op 23 maart 1640 besliste het Parlement van Grenoble in een proces van Jean Peytier tegen Marie Brandon over haar bruidsgift. Haar man Jacques Peytier was toen dus al overleden. Het dossier van dat proces kan in de archieven van het Parlement (AD Isère) bewaard zijn.
- Drie pleitstukken van de Peytiers staan in de catalogus van de Bibliothèque municipale de Grenoble: Jacques (advocaat) en Antoine Peytier in 1658, Jacques tegen Alexandre de Sillol (167.), en "Jean Peytiers, bourgeois de Montélimar" tegen Pierre de Marsane en Pierre Berthe (17e eeuw).
- De adelbrief bevestigt de herkomst. De Nobiliaire des Pays-Bas noemt Andréas Eduardus (Ridder) Peytier "natif de Montélimar" en auditeur van de Keizerlijke Compagnie van Indië. De wapenbeschrijving is dezelfde als die van de familie.
- Een band met Madame Necker. Anne Albert, tante van Suzanne Curchod (later Madame Necker), liet in 1726 haar erfenis na aan "Jacques Peytier, avocat à Montélimar, son cousin". Hoe de Peytiers en de Alberts precies verwant waren, is nog onbekend.
- Antwerpen en Merchtem. André Peytier was in 1718 al "négociant à Anvers". Er zijn ook het testament van Maria Theresia Peeters (1788), de opsluiting van Joannes Andreas Eduardus in 1790 en de processen van Cecilia Peytier (1814 en 1825).
Niets gevonden over de Peytiers in Allan vóór 1600. Gallica (de Franse nationale bibliotheek) kon niet automatisch doorzocht worden; daar kun je zelf nog zoeken op "Peytier Montélimar".
Kasteel de Motte: de geschiedenis van de plek
Merchtem, 12e eeuw tot vandaag. De plek waar de Peytiers van 1768 tot 1882 woonden.
Naast de parochiekerk van Merchtem ligt de oude burchtheuvel, De Borght: een ovale aarden heuvel met een gracht, die er ten laatste in het begin van de 12e eeuw al lag. Eerst hield de familie Hobosch de kerk en de burcht in leen, later de Pipenpoys, die er ook gingen wonen. Rond 1580 werd de versterkte burcht samen met een groot deel van het dorp verwoest. Op de kaart van Van Acoleyen (1705) is de heuvel leeg, op de Ferrariskaart (1771–1775) ligt er een lusttuin rond een vijver.
In 1768 liet Maria Theresia Peeters, vrouwe van Merchtem, ongeveer 200 meter ten noorden daarvan een nieuw kasteel bouwen, ook op een omgrachte heuvel: den Bergh of de Motte. Een rechte dreef van zowat 150 meter verbond de nieuwe met de oude motte. Een brug met een hek tussen hoge pijlers gaf toegang tot het kasteeleiland.
Een oude figuratieve kaart toont een classicistisch kasteel van negen traveeën en twee bouwlagen, met een hoog schilddak, en twee losse dienstvleugels rond het erf. De tuin was verdeeld in vier perken met hagen, kegelvormig geschoren boompjes en bekkens, naar het voorbeeld van Franse tuinhandboeken. In de onregelmatige hoek ten zuiden kwam een Engels-Chinese tuin met een Chinees paviljoen. Ook een pentekening uit 1801 toont het kasteel, in vogelvlucht vanuit het zuiden.
Na de plundering van 1796 en de brand van 1798 werd het kasteel hersteld, maar in 1822 liet Joannes Patricius Peytier het afbreken. De dienstvleugels werden een woonhuis. De heuvel bleef van de familie tot 1882 en ging toen via een huwelijk naar landbouwer Jan-Baptist Robyn. De oude burchtheuvel werd na de dood van Joannes Patricius verkocht: de Merchtemse kunstschilder Joseph Stallaert kocht hem in 1865 en bouwde er in 1883 een villa in cottagestijl, die er nog staat.
Rond 1960 werd de ringgracht gedempt en het eiland verkaveld; de zuidelijke dienstvleugel werd afgebroken. Het noordelijke bijgebouw, nu Burchtlaan 41, is het enige herkenbare restant van het kasteel. Het is beschermd als bouwkundig erfgoed. Bij de eerste inventarisatie in 1975 lagen in de tuin nog stenen van de toegangspoort en het smeedijzeren hek; in 2017 waren die verdwenen.
De inventaris noemt Jean-André-Norbert Peytier, overleden in 1804, de man van de bouwvrouw en de laatste heer van Merchtem. Volgens de familiebronnen was Norbert (Joannes Andreas Norbertus (Jonkheer) Peytier, † 1764) haar man, en was hun zoon Joannes Andreas Eduardus (Jonkheer, laatste heer van Merchtem) Peytier, † 1804, de laatste heer.
Bron: Inventaris Onroerend Erfgoed
Nieuw in de stamboom
| Persoon | Gegevens | Hoe zeker |
|---|---|---|
| Gédéon Peytier | advocaat, consul (burgemeester) van Montélimar in 1606 en 1624 | Waarschijnlijk zoon van Jacques de chirurgijn |
| Antoine Peytier | testament in 1663 ten gunste van zijn zoon Jacques | Zeker |
| Jacques (Ier) Peytier | advocaat, trouwt in 1693 met Dimanche de Drevon | Zeker; zoon of neef van Antoine nog onzeker |
| Balthazard Peytier | † 11 februari 1739, legt het canal Peytier aan (1726 en 1734) | Broer van Marie; moeder onzeker |
| Jacques (II) Peytier | advocaat, de laatste met de naam in Montélimar, †1765 | Ouders onbekend |
| Jacques Peytier | advocaat, consul in 1663, getrouwd met Suzanne Rolland | Waarschijnlijk broer van Antoine (begrafenisakte van zijn zoon Jean, 1670) |
Volgende stappen
- Het testament van Andrée Brutel (1635) in hetzelfde register van notaris Breynat (AD Drôme, 2 E 15662). Een testament noemt vaak de ouders, de kinderen en de vorige echtgenoot.
- Contact met de Cercle Généalogique de la Drôme Provençale. Mevrouw P. Boisson heeft daar al akten over de Peytiers opgezocht en heeft misschien meer.
- Het huwelijkscontract van Jacques Peytier en Andrée Brutel (ca. 1585–1587). In de Dauphiné vermelden zulke contracten bijna altijd de ouders van bruid en bruidegom. Ze zitten in de notarisregisters van Montélimar bij de Archives départementales de la Drôme.
- De koopakte van 1571 bij notaris Bérole. Die kan de vader of de herkomst in Allan vermelden.
- Het dossier van het proces van 1640 (Jean Peytier tegen Marie Brandon) in de archieven van het Parlement van Grenoble (AD Isère). Zulke dossiers bevatten vaak afschriften van huwelijkscontracten en testamenten.
- De oude archieven van Allan: kerkregisters, belastingregisters (compoix) en notarisakten van vóór 1570.
- De familie De Marsanne: "noble Pierre de Marsanne" was de dooppeter van Jacques (1588). Hun familiearchief kan aanknopingspunten bevatten.
- Pithon-Curt, Histoire de la noblesse du Comté-Venaissin, deel III, p. 370** (op Gallica) over de tak De Poitiers van Allan. Lacroix is al nagelezen; zie hierbove
- De archieven van de heren van Allan: het testament van Jean de Poitiers (10 december 1549) en het proces over de erfenis (arrest van het Parlement van Grenoble, 16 december 1583, in de pleitredes van Expilly, nr. 124). Daarin staan erfgenamen en soms ook onwettige kinderen.